12 تیر 1405 ساعت 17:07
نظریه زمین توخالی، یکی از قدیمیترین و پررمزورازترین فرضیهها درباره سیاره ماست. آیا واقعا درون زمین خالی است و دنیایی ناشناخته در آن پنهان شده؟
فرضیه زمین توخالی، با وجود پیشرفتهای علمی، همچنان در فرهنگ عامه و برخی روایتهای خاص حضور دارد. بسیاری، از جمله افرادی چون ادمیرال برد، به شکلی مرموز به این ایده دامن زدهاند.
شواهد ماهوارهای و فرضیههای اولیه
در سال ۱۹۶۸، تصاویر ماهوارهای ثبتشده توسط ESSA-7 (پروژهای از وزارت بازرگانی آمریکا) ظاهرا سوراخی بزرگ در قطب شمال را نشان دادند. این تصاویر که در اوایل دهه ۱۹۷۰ منتشر شدند، بسیاری را به این باور رساند که زمین توخالی است. یوفولوژیستهایی مانند ری پالمر بر این اساس ادعا کردند که بشقابپرندهها از طریق این سوراخها به تمدنی برتر در داخل زمین تردد میکنند. او این فرضیه را در سال ۱۹۷۰ با تکیه بر تصاویر ماهوارهای تقویت کرد.
نقش ادمیرال برد و روایتهای جنجالی
در سالهای پس از جنگ جهانی دوم، روایتهایی پیرامون سفرهای هوایی ادمیرال ریچارد ئی. برد (مکتشف قطبی برجسته) نظریه زمین توخالی را پررنگتر کرد. برخی منابع مانند کتاب جهانهای فراتر از قطبین نوشته آمادئو جیانینی و مقالات ری پالمر مدعی شدند که برد در سفرهای قطبی خود، نه بر فراز قطبین، بلکه به درون حفرههای بزرگی در زمین پرواز کرده است. گفته میشود برد در فوریه ۱۹۴۷، پیش از یک سفر ۲۷۵۰ کیلومتری بر فراز قطب شمال، اعلام کرده بود که «میل دارد سرزمینی فراتر از قطب را ببیند، منطقهای که مرکز معمای بزرگ است.»
او در طول این پرواز ادعا کرده بود که به جای برف، زمینهایی با کوه، جنگل، دریاچه و حتی حیواناتی شبیه ماموت را دیده است. همچنین در ژانویه ۱۹۵۶، پس از سفری به قطب جنوب، برد اشاره کرد که ۳۷۰۰ کیلومتر فراتر از قطب جنوب را کاوش کرده است. این سخنان، به باور طرفداران، شواهدی بر وجود یک تمدن پنهان و «شهر رنگینکمان» افسانهای در اعماق زمین بود.
ردپای زمین توخالی در اساطیر و ادبیات
ایده زمین توخالی و وجود تمدنهای زیرزمینی ریشهای عمیق در اساطیر کهن دارد. قهرمان بابلی، گیلگمش، به دیدار نیاکانش در دل زمین میرود؛ اورفئوس یونانی برای نجات ائوریدیس به دنیای زیرین سفر میکند؛ فرعونهای مصر با «جهان زیرین» از طریق تونلهای مخفی اهرام در ارتباط بودند؛ و بوداییها به «آگارتا»، بهشت زیرزمینی با میلیونها ساکن باور داشتند.
این باور در ادبیات داستانی نیز بازتاب گستردهای یافت. سفرهای آرتور گوردون پیم از ادگار آلن پو (۱۸۳۳)، سفر به مرکز زمین اثر ژول ورن (۱۸۶۴) و تارزان در دل زمین نوشته ادگار رایس باروز (۱۹۲۹) از مشهورترین آثاری هستند که به این نظریه جان بخشیدهاند. لئونارد اویلر و ادموند هالی، دانشمندان قرن ۱۸، نیز فرضیههایی مشابه درباره ساختار داخلی زمین ارائه داده بودند.
توضیحات علمی: چرا زمین توخالی نیست؟
امروزه، با پیشرفت فناوری و ابزارهایی مانند لرزهنگارها، ساختار داخلی زمین بهدقت بررسی شده است. زمین از چهار لایه اصلی تشکیل شده است: پوسته، گوشته، هسته خارجی و هسته داخلی. پوسته با ضخامت ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر، گوشته تا عمق ۲۹۰۰ کیلومتری (از سیلیکاتهای منیزیم و آهن)، هسته خارجی (عمدتا آهن مذاب) و هسته داخلی (آهن جامد تحت فشار فوقالعاده) است. هیچیک از این لایهها توخالی نیستند.
در مورد «سوراخ بزرگ» در تصاویر قطب شمال، توضیح آن ساده است: این تصویر ترکیبی از نماهای ماهوارهای ۲۴ ساعته از زوایای مختلف است. مناطق نزدیک قطب در آن زمان در تاریکی مطلق بودند و در تصویر نهایی به صورت یک منطقه بدون نور در مرکز دیده میشوند که به اشتباه به عنوان حفره تعبیر شده است. دفتر خاطرات ادمیرال برد نیز برخلاف روایتهای جیانینی و پالمر، از عدم مشاهده هرگونه ویژگی خاصی فراتر از قطب و فقط «صحراهای عظیم سفید» حکایت دارد. «قاره مسحور در آسمان» که برد به آن اشاره کرده بود، احتمالا نوعی سراب جوی رایج در عرضهای جغرافیایی قطبی بوده است.
